Kendimize Benzemeyi Ne Zaman Bıraktık? Güzelliğin Tek Tipleşme Hikâyesi

Bir zamanlar aynaya yalnızca evden çıkmadan önce bakardık. Saçımız düzgün mü, kıyafetimiz üzerimize olmuş mu, yüzümüzde uykusuzluğun izi fazla mı diye kontrol eder, sonra aynanın karşısından ayrılırdık.

Bugünse yüzümüz gün boyunca karşımıza çıkıyor. Telefonun ön kamerasında, görüntülü toplantıda, çekilen fotoğraflarda, hikâyelerde, filtrelerde ve başkalarının yüzleri arasında…

Belki de ilk kez kendi yüzümüzü bu kadar sık görüyor, aynı zamanda bu kadar sık başka yüzlerle karşılaştırıyoruz.

Bu karşılaşmanın ilk bakışta masum görünen bir tarafı var. Daha iyi ışığı buluyor, yüzümüze yakışan açıyı öğreniyor, bazen küçük bir filtreyle yorgunluğumuzu gizliyoruz. Ne var ki zaman içinde ekrandaki yüz ile aynadaki yüz arasındaki mesafe büyüyebiliyor. Filtrelenmiş görüntümüz daha tanıdık, doğal halimiz ise daha “eksik” görünmeye başlayabiliyor.

Eskiden estetik müdahaleler çoğunlukla yaşlanmanın belirgin izlerini azaltmak, doğuştan gelen bir özelliği değiştirmek veya kişinin uzun süredir rahatsız olduğu bir bölgeyi dönüştürmek için düşünülürdü. Bugün ise yüzün ve bedenin neredeyse her bölgesi, dönemsel estetik eğilimlerine göre yeniden düzenlenebilecek bir alan gibi sunuluyor.

Dudak biraz daha dolgun, burun biraz daha küçük, çene biraz daha keskin, gözler biraz daha çekik, bel biraz daha ince, kalçalar biraz daha belirgin olmalı…

“Biraz daha”larla başlayan bu hikâye, zamanla insanın kendisine ne kadar benzediğini sorguladığı bir noktaya ulaşabiliyor.

Güzelliği onarmaktan güzelliği tasarlamaya

Estetik cerrahinin ABD’de veya Hollywood’da başladığını düşünebiliriz. Oysa plastik cerrahinin tarihi, modern popüler kültürden çok daha eskilere uzanıyor.

Antik Hindistan’da yaşamış cerrah Sushruta’ya atfedilen metinlerde burun rekonstrüksiyonu gibi ileri cerrahi yöntemler tarif ediliyordu. Bu girişimlerin amacı bugünkü anlamıyla “daha güzel” bir burun yaratmak değildi; yaralanma, hastalık veya ceza nedeniyle kaybedilmiş bir organı yeniden oluşturmak, insanın işlevini ve toplum içindeki görünümünü geri kazandırmaktı.

Modern plastik cerrahinin gelişimindeki en önemli kırılmalardan biri Birinci Dünya Savaşı sırasında yaşandı. Yeni silahların neden olduğu ağır yüz yaralanmaları, cerrahları daha önce denenmemiş rekonstrüksiyon yöntemleri geliştirmeye zorladı. İngiliz cerrah Harold Gillies’in kurduğu merkezde 2.500’den fazla askerin yüz rekonstrüksiyonuna ilişkin dosya tutuldu. Gillies ve ekibi yalnızca yaraları kapatmaya değil, askerlerin yüzlerini mümkün olduğunca savaş öncesindeki görünümlerine yaklaştırmaya çalışıyordu. Çünkü yüz, yalnızca biyolojik bir yapı değil; kimliğin, sosyal kabulün ve kişinin kendisini dünyaya nasıl sunduğunun da bir parçasıydı.

Başlangıçta kaybedileni geri kazandıran cerrahi, zamanla var olanı değiştirmeye yöneldi. Tıbbın imkânları geliştikçe müdahale edilebilecek alanlar çoğaldı.

Estetik cerrahiyi küresel bir arzuya dönüştüren yalnızca tıbbi ilerleme değildi. Kamera, sinema, reklam ve daha sonra sosyal medya, hangi yüzün ve bedenin arzulanması gerektiğini tarif etmeye başladı.

ABD’nin buradaki belirleyici etkisi estetik cerrahiyi icat etmesi değil, güzelliği kitlesel olarak üretilebilen ve pazarlanabilen bir görüntüye dönüştürmesiydi.

Kamera karşısında şekillenen güzellik

Hollywood’un ilk dönemlerinden itibaren yıldızlar yalnızca oyuncu değil; saçları, makyajları, bedenleri, kıyafetleri ve yüz hatlarıyla geniş kitlelere sunulan birer yaşam modeliydi.

Yakın plan çekimler yüzün ayrıntılarını hiç olmadığı kadar görünür kıldı. Kozmetik markaları sinema yıldızlarının kullandığı ürünleri günlük yaşamın içine taşıdı. Dergiler, reklamlar ve güzellik yarışmaları yalnızca neyin güzel olduğunu göstermiyor, insanların bu görünüme nasıl yaklaşabileceğini de anlatıyordu.

Bununla birlikte güzellik ideali sabit olmadığı için her dönem kendi “kusursuz” bedenini yarattı.

1950’lerin belirgin kıvrımları 1960’ların genç ve ince görünümüyle yer değiştirdi. 1990’larda podyumların aşırı ince bedenleri öne çıktı. 2000’lerin başında düşük belli pantolonlar, düz karın ve mümkün olduğunca az yağ dokusu ideal kabul edildi. 2010’lara gelindiğinde ise bedenin geometrisi yeniden değişti: İnce bel korunacak; fakat göğüs ve kalça belirginleşecekti.

Bu yeni beden tipi çoğu zaman “kıvrımlı bedenin kabulü” gibi sunuldu. Oysa ortaya çıkan ideal, geniş bir beden çeşitliliğini benimsemekten çok uzaktı. İstenen, son derece dar bir bel ile belirgin göğüslerin ve büyük kalçaların aynı bedende birleşmesiydi. Başka bir deyişle ince beden ideali ortadan kalkmamış, yalnızca farklı bölgelerde hacim talep eden daha karmaşık bir forma dönüşmüştü.

Reality şovların, ünlü ailelerin, müzik kliplerinin ve influencer kültürünün etkisi bu noktada belirginleşti. Kardashian-Jenner ailesi bu görünümü yaratan tek kaynak değildi; dolgun dudaklar ve kıvrımlı bedenler onlardan çok daha önce de farklı kültürlerin güzellik anlayışında vardı. Aile, bu özelliklerin ana akım popüler kültürde lüks, görünürlük, başarı ve tüketimle ilişkilendirilmesinin en güçlü örneklerinden biri oldu.

Üstelik değişim yalnızca bir televizyon programında izlenmiyordu. Ailenin üyeleri yıllar içinde kameraların önünde büyüyor, görünüşlerindeki dönüşüm milyonlarca insan tarafından neredeyse eşzamanlı takip ediliyordu.

Kylie Jenner’ın 2015 yılında geçici dudak dolgusu yaptırdığını açıklamasının ardından yapılan bir Google Trends araştırması, “lip fillers” aramalarının %3.233 arttığını ortaya koydu. Bu veri, bir ünlünün açıklamasının herkesi doğrudan işlem yaptırmaya yönelttiğini kanıtlamıyor; fakat tek bir görünüm değişikliğinin, milyonlarca insanın estetik bir işleme yönelik merakını ne kadar hızlı büyütebildiğini gösteriyordu.

Artık güzellik dergiden kesilip kuaföre götürülen bir fotoğraf değildi. Her gün, her saat, insanın avucunun içinde tekrar tekrar karşısına çıkan hareketli bir görüntüydü.

Bir yüz nasıl çoğalır?

2010’ların sonunda “Instagram yüzü” olarak anılmaya başlanan görünüm, belirli yüz özelliklerini tek bir şablonda bir araya getiriyordu: Gözeneksiz bir cilt, yüksek elmacık kemikleri, küçük bir burun, dolgun dudaklar, keskin bir çene hattı, kalkık kaşlar ve hafifçe yukarı doğru uzanan gözler…

Bu yüzü yalnızca estetik cerrahi üretmiyordu. Makyaj, kontür teknikleri, profesyonel ışık, kamera açıları, fotoğraf düzenleme uygulamaları, artırılmış gerçeklik filtreleri ve enjeksiyon işlemleri aynı görünümün farklı parçalarını oluşturuyordu. The New Yorker yazarı Jia Tolentino’nun “Instagram Face” olarak tanımladığı olgu da tam olarak bu dijital ve fiziksel müdahalelerin birleşimine işaret ediyordu.

Buradaki dönüşüm oldukça incelikli gerçekleşti.

Önce filtre, yüzümüzde küçük bir değişiklik yaptı. Burnu daralttı, cildi pürüzsüzleştirdi, gözleri büyüttü, dudaklara hacim ekledi. Birkaç saniye içinde ortaya çıkan bu görüntü, zamanla zihnimizdeki “daha iyi halimiz”e dönüştü.

Sonra benzer yüzler sosyal medyada daha görünür olmaya başladı. Aynı makyaj teknikleri, aynı kaş biçimleri, aynı dudak oranları ve aynı pozlar tekrarlandı. Birbirinden farklı coğrafyalarda yaşayan insanlar aynı dijital estetik dile maruz kaldı.

Ardından kliniklere gösterilen referans fotoğrafları değişti. İnsanlar yalnızca bir oyuncuya veya modele benzemek istemiyordu. Filtre uygulanmış kendi yüzlerine benzemeyi de talep etmeye başladılar.

Sosyal medya ve estetik işlem ilgisi üzerine yapılan araştırmalar, görsel ağırlıklı platformlarda geçirilen zamanın, görünüş karşılaştırmasının ve fotoğraf düzenleme davranışlarının kozmetik işlemlere yönelik olumlu tutumlarla ilişkili olabileceğini gösteriyor. Bu çalışmalar çoğunlukla bir ilişki ortaya koyuyor; sosyal medyanın tek başına ve herkeste estetik müdahaleye neden olduğunu söylemiyor. Yine de tekrar tekrar idealize edilmiş görüntülere maruz kalmanın, kişinin kendi yüzü ve bedeniyle kurduğu ilişkiyi etkileyebildiğine dair önemli bulgular bulunuyor.

Sorun, insanların birbirine tam olarak benzemesi değil belki de. Daha çok, birbirinden farklı yüzlere aynı özelliklerin eklenmeye çalışılması.

Her yüzün dudakları büyüyor, her burun küçülüyor, her çene keskinleşiyor, her kaş yukarı doğru kaldırılıyorsa yüzler arasındaki farklar giderek azalıyor. İnsan yüzünü tanınır kılan küçük asimetriler, etnik özellikler, aileden gelen çizgiler ve yaşla oluşan hareketler “düzeltilmesi gereken ayrıntılar” gibi görülmeye başlanıyor.

Oysa bazen bir yüzü “güzel” yapan şey, ideal ölçülere ne kadar yaklaştığı değil; başka hiçbir yüze benzememesidir.

Bedenin sürekli değişen geometrisi

Yüzde yaşanan standartlaşmanın benzeri bedende de görülüyor. Ne var ki beden üzerindeki estetik eğilimler çok daha büyük cerrahi müdahaleleri beraberinde getirebiliyor.

Bir dönemin göğüs büyütme ameliyatları başka bir dönemin liposuction uygulamalarıyla birleşiyor. İnce bel ve belirgin kalça ideali, karın germe, yağ aldırma ve kalçaya yağ transferi gibi işlemlerin birlikte yapılmasını teşvik edebiliyor.

Özellikle Brezilya poposu estetiği olarak bilinen gluteal yağ transferi, 2010’ların beden idealinin simge işlemlerinden biri haline geldi. Vücudun bir bölgesinden alınan yağın kalçaya aktarılması, doğal bir malzeme kullanıldığı düşüncesiyle daha güvenli olarak algılanabiliyor; ancak yağın büyük damarlara geçmesi ölümcül yağ embolisine neden olabiliyor. Meslek kuruluşlarının 2018’de yayımladığı ortak uyarıda, ölüm riskinin 3.000 işlemde bire kadar çıkabildiği bildirilmişti. Daha sonra ultrason kullanımı ve yağın yalnızca kas üzerindeki dokuya uygulanması gibi güvenlik standartları geliştirildi; dolayısıyla eski oran her klinik ve güncel teknik için doğrudan kullanılamaz. Yine de bu işlemin neden uzun süre estetik cerrahinin en riskli uygulamalarından biri olarak görüldüğü ortada.

Beden idealinin böylesine hızlı değişmesi başka bir soruyu da beraberinde getiriyor: Moda değiştiğinde beden ne olacak?

Bir kıyafeti dolaptan kaldırmak kolay; fakat bir dönemin idealine göre şekillendirilmiş bedeni eski haline döndürmek her zaman mümkün değil.

Türkiye’nin estetik haritasındaki yeri

Son yıllarda Türkiye; burun estetiği, saç ekimi, diş tedavileri, yüz ve beden cerrahisi alanlarında dünya çapında görünür bir merkez haline geldi. İstanbul Havalimanı’nda saç ekimi sonrası bandajlarıyla dolaşan yolcular veya sosyal medyada “Türkiye’de estetik yolculuğu” başlığıyla paylaşılan videolar artık alışıldık görüntüler.

Türkiye’nin bu alandaki yükselişinin arkasında yalnızca düşük fiyatlar bulunmuyor. Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’ya yakınlık, gelişmiş uçuş ağı, özel hastane altyapısı, yüksek işlem hacmi ve konaklama-transfer hizmetlerinin tedavi paketlerine eklenmesi de ülkeyi cazip hale getiriyor.

ISAPS’ın yayımlanmış son kapsamlı araştırmasına göre 2024’te Türkiye’de 570.478 cerrahi ve 539.828 cerrahi olmayan işlem olmak üzere toplam 1.110.306 estetik işlem gerçekleştirildi. Bu veriler Türkiye’yi toplam işlem sayısında dünyada sekizinci sıraya yerleştirdi. Verilerin, kurul sertifikalı plastik cerrahların katıldığı bir anketten üretilen tahminler olduğu, ülkedeki tüm güzellik ve sağlık uygulamalarını kapsayan eksiksiz bir nüfus sayımı olmadığı unutulmamalı.

USHAŞ verileri ise 2024 yılında sağlık hizmeti almak amacıyla Türkiye’ye gelen kişi sayısının 1.506.442, elde edilen gelirin yaklaşık 3,02 milyar dolar olduğunu gösteriyor. Bu sayının yalnızca estetik hastalarını değil; diş, göz, onkoloji, organ nakli, tüp bebek ve diğer sağlık alanlarını da kapsadığını özellikle belirtmek gerekiyor.

Türkiye’de alanında son derece deneyimli, uluslararası standartlarda çalışan çok sayıda cerrah ve sağlık kurumu bulunuyor. Bu nedenle estetik turizmiyle ilgili komplikasyonları bütün ülkeye veya bütün hekimlere mal etmek doğru değil.

Asıl risk; cerrahın uzmanlığının doğrulanmadığı, hastayla ameliyat öncesinde yeterince görüşülmediği, aynı seyahatte çok sayıda işlemin bir araya getirildiği, iyileşme süresinin tatil programı gibi planlandığı ve ameliyat sonrası bakımın hasta ülkesine döndüğü anda kesildiği modellerde büyüyor.

Britanya Estetik Plastik Cerrahlar Birliği ile Türk Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Derneği 2023 yılında ortak bir güvenlik açıklaması yayımlayarak hastaların cerrahın uzmanlık ve kurul belgelerini kontrol etmesini, ameliyatın tanınmış bir hastanede gerçekleştirilmesini, cerrahın kim olduğunu bilmesini ve açık bir ameliyat sonrası bakım planı istemesini tavsiye etti. Açıklamada, Türkiye’de kendisini plastik cerrah olarak tanıttığı halde bu uzmanlığa sahip olmayan uygulayıcıların bulunabileceği de belirtildi.

Estetik cerrahi, uçak bileti ve otel odasıyla birlikte satın alınsa da bir tatil hizmeti değil; bedene uygulanan ve sonucu yıllarca taşınabilen tıbbi bir müdahaledir.

“Doğala dönüş” gerçekten doğal mı?

Son yıllarda ünlülerin dolgularını erittiğine, implantlarını çıkarttırdığına veya daha doğal bir görünüme döndüğüne dair haberlerle daha sık karşılaşıyoruz. Büyük dudakların, aşırı belirgin elmacık kemiklerinin ve çok sert yüz hatlarının yerini daha yumuşak görünümlerin aldığı söyleniyor.

Courteney Cox, yüzündeki dolguların zaman içinde biriktiğini ve artık kendisine benzemediğini fark ettikten sonra bütün dolgularını erittirdiğini açıkça anlattı. Cox’un deneyimi, estetik müdahalelerin her zaman tek ve büyük bir kararla ortaya çıkmadığını gösteriyor. Bazen değişim küçük dozlarla, farklı zamanlarda ve yavaş yavaş gerçekleşiyor. İnsan yeni görüntüsüne alıştıkça bir sonraki müdahale öncekinin devamı gibi görünebiliyor.

Kylie Jenner da 2018’de dudak dolgularını erittiğini açıkladı; ancak yaklaşık üç ay sonra daha doğal bir sonuç hedefleyen yeni bir dolgu uygulaması yaptırdı. Daha sonra 19 yaşında meme implantı yaptırdığını doğruladı ve çocuk sahibi olmadan önce verdiği bu kararla ilgili pişmanlık duyduğunu söyledi.

Bu örnekler estetiğin sona erdiğini değil, estetiğin biçim değiştirdiğini düşündürüyor.

Artık hedef, dışarıdan bakıldığında hemen fark edilen bir müdahaleden çok “hiçbir şey yaptırmamış gibi” görünmek olabilir. Büyük dolgular azaltılıyor; fakat cilt işlemleri, küçük enjeksiyonlar, yağ transferleri, göz kapağı operasyonları veya yüz germe girişimleri devam edebiliyor.

Doğallık da bir estetik trende dönüşebiliyor.

Bu nedenle “ünlüler estetiklerini geri alıyor” cümlesi tek başına eksik kalıyor. Bazıları gerçekten müdahalelerden uzaklaşıyor. Bazıları yalnızca önceki dönemin görünümünü geride bırakıp yeni dönemin daha az belli olan estetik anlayışına geçiyor.

Döngü değişmiyor: Önce bir görünüm “ideal” haline geliyor, sonra bu görünüm yaygınlaşıyor, ardından fazlalığı eleştiriliyor ve yerine yeni bir ideal konuluyor.

Beden ise bütün bu değişimleri üzerinde taşımaya devam ediyor.

“Beğenmezsen eritirsin” kadar basit değil.

Dolgu uygulamaları çoğu zaman cerrahi olmayan, öğle arasında bile yapılabilecek küçük işlemler gibi sunuluyor. Gerçekten de cerrahi operasyonlara göre daha kısa sürede uygulanabilse de bu durum, tıbbi risk taşımadıkları anlamına gelmiyor.

Öncelikle bütün dolgular aynı değil. Hyalüronik asit temelli dolgular, uygun koşullarda hyalüronidaz adlı bir enzimle azaltılabiliyor. Buna karşılık kalıcı dolguların veya hyalüronik asit içermeyen bazı maddelerin çıkarılması son derece zor, bazen de imkânsız olabiliyor. FDA, dolgu materyalini azaltmak veya çıkarmak için enjeksiyon, cerrahi ya da başka müdahalelerin gerekebileceğini ve özellikle kalıcı ürünlerin tamamen temizlenemeyebileceğini belirtiyor.

Dolguların en ciddi risklerinden biri, maddenin yanlışlıkla bir damarın içine enjekte edilmesi. Bu durumda damar tıkanıklığı, dokunun kanlanmasının bozulması, cilt nekrozu, kalıcı görme kaybı ve inme gelişebiliyor. Enfeksiyon, açık yaralar, sert nodüller, granulomlar, dolgunun başka bir alana hareket etmesi ve bazı sorunların aylar ya da yıllar sonra ortaya çıkması da bildirilen komplikasyonlar arasında.

Bunlar her dolgu uygulamasında yaşanacak sonuçlar olmasa da işlemin bir “güzellik dokunuşu” değil, yüz anatomisi ve damar yapısı hakkında kapsamlı bilgi gerektiren tıbbi bir uygulama olduğunu hatırlatıyor.

FDA’nın özellikle vurguladığı nokta da bu: Dolgu yaptırmak sıradan bir kozmetik bakım değil, tıbbi bir işlem olarak değerlendirilmelidir.

Bir Ameliyatın Ardından Başlayan Başka Ameliyatlar

Estetik operasyonların büyük bölümü ciddi bir komplikasyon yaşanmadan tamamlanıyor;
ancak sorun ortaya çıktığında sonuç yalnızca estetik memnuniyetsizlikle sınırlı kalmayabiliyor.

Ameliyat sonrası enfeksiyonlar bazen haftalarca kapanmayan yaralara, doku kaybına, izlere ve yeni cerrahi müdahalelere neden olabiliyor. Özellikle hızlı üreyen tüberküloz dışı mikobakterilerin oluşturduğu enfeksiyonlar standart antibiyotiklere kolay yanıt vermediği için geç teşhis edilebiliyor ve uzun süreli tedavi gerektirebiliyor.

Kozmetik cerrahi sonrası gelişen bu enfeksiyonları inceleyen bir çalışmada hastaların ortalama 8,7 ay antibiyotik kullandığı ve ortalama 2,4 cerrahi işlem geçirdiği bildirildi. İlk operasyon görünüşü değiştirmek amacıyla yapılırken sonraki ameliyatlar enfekte dokuyu temizlemek, yarayı kapatmak veya oluşan hasarı onarmak için gerçekleştirilebiliyor.

CDC’nin (Centers For Disease Control and Prevention) 2026’da yayımladığı, seyahat bağlantılı kozmetik işlemlere ilişkin incelemede de ameliyat sonrası enfeksiyonların yanı sıra tüberküloz dışı mikobakteri vakaları ve ölümler bildirildi. Bu veriler belirli bir ülkenin bütün sağlık sistemini temsil etmiyor; fakat hasta ile operasyonu yapan ekip arasındaki coğrafi mesafenin, salgınların fark edilmesini ve komplikasyonların izlenmesini zorlaştırabileceğini gösteriyor.

Benzer bir uzun vadeli sorumluluk meme implantlarında da bulunuyor. FDA, meme implantlarının ömür boyu kullanılabilecek cihazlar olmadığını ve implant yaptıran kişilerin gelecekte ek ameliyatlara ihtiyaç duyabileceklerini hesaba katmaları gerektiğini belirtiyor. Yırtılma, kapsül kontraktürü, ağrı, enfeksiyon ve asimetri gibi sorunlar implantın çıkarılmasını veya değiştirilmesini gerektirebiliyor.

Bu nedenle estetik müdahalenin maliyeti yalnızca ilk ameliyat için ödenen ücretten ibaret değil. İyileşme süresi, iş kaybı, psikolojik yük, revizyon operasyonları, ilaçlar ve uzun süreli takip de bu kararın görünmeyen maliyetleri arasında yer alabilir.

Tercih gerçekten ne zaman kişiseldir?

Estetik yaptıran insanları yüzeysellikle, güvensizlikle veya kendilerini sevmemekle suçlamak kolay. Oysa bu bakış, insanın görünüşüyle kurduğu ilişkinin ne kadar karmaşık olduğunu gözden kaçırıyor.

Bir müdahale, kişinin yıllardır rahatsız olduğu bir özelliği değiştirebilir ve yaşam kalitesini olumlu etkileyebilir. Başka biri yaşlanmanın bazı izlerini azaltmak isteyebilir. Bir başkası geçirdiği hastalık, doğum, kilo değişimi veya kazanın ardından bedenini yeniden tanımak için cerrahiye başvurabilir.

Sorun estetik müdahalenin varlığı değil. Sorun, güzelliğin giderek daha dar bir şablona sıkıştırılması ve kişinin bu şablona uyum sağlamadığında eksik olduğu hissine kapılması.

Bizim “kişisel tercih” olarak gördüğümüz kararlar, boşlukta verilmiyor. Çocukluktan itibaren izlediğimiz filmler, sosyal medyada takip ettiğimiz insanlar, filtreler, reklamlar, kliniklerin önce-sonra görüntüleri ve algoritmalar bize sürekli belirli imgeleri gösteriyor.

Bu görüntüleri yeterince uzun süre izlediğimizde onlara alışıyoruz. Alıştığımız şeyi normal, normal gördüğümüz şeyi güzel, güzel kabul ettiğimiz şeyi ise sahip olunması gereken bir özellik sanabiliyoruz.

Belki de bu nedenle estetik algısının dönüşümünü yalnızca “insanlar neden estetik yaptırıyor?” sorusuyla anlamak mümkün değil.

Daha zor bir soru sormamız gerekiyor.

Neden hepimiz aynı özellikleri istemeye başladık?

İnsanın yüzünü veya bedenini değiştirmesi kendi kararı olabilir; fakat bu kararın gerçekten özgür olabilmesi için, hangi arzunun kendisine ait olduğunu ve hangisinin tekrar tekrar gördüğü görüntülerden doğduğunu ayırt edebilmesi gerekir.

Çünkü güzellik, kusurların tamamen silindiği yerde başlamaz.

Bazen tam tersine; ailemizden kalan bir burunda, gülerken şekli değişen gözlerde, eşit olmayan kaşlarda, hareket eden bir yüzde, yaşın bıraktığı çizgilerde ve yalnızca bize ait olan oranlarda saklıdır.

Belki de asıl dönüşmemiz gereken nokta yüzümüz veya bedenimiz değil, güzelliğe bakma biçimimizdir.

Ve belki de bugün yeniden sormamız gereken en önemli soru şudur:

Kendimize benzemenin değerini ne zaman unuttuk?