JOMO Nedir? Bir Şeyleri Kaçırmak Neden İyi Hissettiriyor?

Bir cuma akşamı evde kalmaya karar verdiniz. Günün yorgunluğunu atmak, bir şeyler izlemek ya da hiçbir şey yapmadan vakit geçirmek aslında kulağa oldukça iyi geliyor. Ta ki telefonunuzu elinize alana kadar. Bir arkadaşınız konserde, bir başkası yeni açılan bir restoranda. Birileri hafta sonu için şehir dışına çıkmış, başka biri kalabalık bir masadan fotoğraf paylaşmış. Birkaç dakika önce evde olmaktan memnunken zihninizde küçük bir soru beliriyor: “Acaba ben de bir şey yapmalı mıydım?”

Bu duygu oldukça tanıdık. Hatta artık bir adı var: FOMO. Sosyal medya çağında yalnızca başkalarının ne yaptığını görmüyoruz; aynı zamanda nerede olmadığımızı, hangi etkinliğe gitmediğimizi, hangi haberi kaçırdığımızı ve hangi deneyimin dışında kaldığımızı da sürekli görüyoruz. Belki de bu nedenle son yıllarda FOMO’nun dışında başka bir kavram daha fazla konuşuluyor: JOMO, yani Joy of Missing Out.

Türkçeye “kaçırmanın keyfi” olarak çevrilebilecek JOMO, her yerde bulunmak, her şeyi bilmek ve bütün deneyimlere yetişmek zorunda olmadığımızı kabul etmekle ilgili. Burada mesele yalnızca evde kalmak veya telefonu kapatmak değil, seçmediğimiz ihtimallerle daha huzurlu bir ilişki kurabilmek.

FOMO Nedir?

FOMO (Fear of Missing Out), Türkçede genellikle “bir şeyleri kaçırma korkusu” olarak ifade ediliyor. Kavram; başkalarının bizden daha eğlenceli, değerli veya tatmin edici deneyimler yaşıyor olabileceği düşüncesinden doğan ve kişiyi sürekli olarak neler olup bittiğini takip etmeye yöneltebilen bir huzursuzluğu anlatıyor.

FOMO yalnızca bir partiye gitmemekle ilgili değil. Arkadaşlarınızın siz olmadan buluştuğunu görmek, birkaç saat telefona bakmadığınızda önemli bir gelişmeyi kaçırdığınızı düşünmek, herkesin konuştuğu diziyi henüz izlemediğiniz için geri kalmış hissetmek ya da seyahatte mutlaka görülmesi gereken bütün noktaları programa sıkıştırmaya çalışmak da bu duygunun farklı biçimleri olabilir.

FOMO üzerine yapılan araştırmalar, bu duygunun yoğun sosyal medya kullanımıyla ilişkili olabileceğini ve aynı zamanda daha düşük ruh hali ile yaşam doyumuyla bağlantı gösterebildiğini ortaya koyuyor. Dijital dünya FOMO için oldukça elverişli bir ortam yaratıyor; çünkü artık yalnızca kendi günümüzü yaşamıyor, aynı anda yüzlerce insanın gününden küçük kesitlere de erişebiliyoruz. Bu kesitlerin büyük bölümü doğal olarak hayatın en paylaşılabilir anlarından oluşuyor. Sonuçta kendi sıradan salı akşamımızı bir başkasının tatilinin en güzel on saniyesiyle karşılaştırmak hiç olmadığı kadar kolay hale geliyor.

FOMO Neden Bu Kadar Güçlü Hissettirebiliyor?

İnsanların çevresinde neler olduğunu bilmek istemesi yeni bir durum değil. Sosyal grupların parçası olmak, dışlanmamak ve başkalarıyla bağlantı kurmak insan yaşamının temel parçalarından biri. Yeni olan ise bu bilgiyi neredeyse kesintisiz biçimde alabiliyor olmamız.

Yirmi yıl önce bir etkinliğe katılmadığınızı düşünün. Muhtemelen ertesi gün birkaç kişiden nasıl geçtiğini duyacak ve belki birkaç fotoğraf görecektiniz. Bugün ise gitmediğiniz bir konseri, partiyi, restoranı veya tatili neredeyse gerçek zamanlı olarak takip edebiliyorsunuz. Kimlerin orada olduğunu, ne yenildiğini, hangi şarkının çaldığını, insanların eğlenip eğlenmediğini ve sonrasında nereye gittiklerini birkaç ekran hareketiyle görebiliyorsunuz.

Kaçırdığımız şeyler artık görünmez değil. Üstelik FOMO yalnızca sosyal hayatla sınırlı kalmıyor. İzlenmesi gereken diziler, denenmesi gereken restoranlar, okunması gereken kitaplar, gidilmesi gereken şehirler, öğrenilmesi gereken konular ve takip edilmesi gereken trendler sürekli olarak karşımıza çıkıyor. Sorun bir şeyleri gerçekten kaçırmamız değil, kaçırabileceğimiz her şeyden sürekli haberdar olmamız.

Peki JOMO Nedir?

JOMO (Joy of Missing Out), başkalarının yaptığı veya deneyimlediği şeyleri kaçırıyor olmaktan rahatsızlık duymak yerine, kendi seçiminizden memnun olabilme halini ifade ediyor. FOMO bize “orada olmalıydım” hissini verirken JOMO “orada olmamam da sorun değil” diyebilmeye alan açıyor.

Ancak JOMO’yu yalnızca FOMO’nun tam tersi olarak görmek kavramı biraz fazla basitleştirebilir; çünkü JOMO dünyadan kopmak, insanlardan uzaklaşmak veya hiçbir şey yapmamayı idealize etmek anlamına gelmiyor. Daha çok, zamanımızı ve dikkatimizi nereye vermek istediğimizi bilinçli biçimde seçebilmekle ilgili. Başka bir deyişle JOMO geri kalmak değil, seçmek.

FOMO ve JOMO Arasındaki Fark Nedir?

İki kavram arasındaki temel fark, dikkatimizin nerede olduğunda saklı. FOMO sırasında zihnimiz çoğunlukla seçmediğimiz alternatiflerle meşgul oluyor. Başka nerede olabileceğimizi, diğer insanların ne yaptığını, daha iyi bir plan olup olmadığını veya bir şey kaçırıp kaçırmadığımızı düşünüyoruz.

JOMO ise dikkati mevcut seçime geri getiriyor. “Şu anda yaptığım şey bana iyi geliyor mu?”, “Burada olmak istiyor muyum?” ve “Gerçekten başka bir yerde olmam gerekiyor mu?” gibi sorular öne çıkıyor. Bu nedenle JOMO her zaman “daha az sosyal olmak” anlamına gelmiyor. Kalabalık bir arkadaş grubuyla dışarıdayken de JOMO yaşayabilirsiniz; çünkü aynı anda gerçekleşen başka etkinlikleri kaçırmanız sizi rahatsız etmiyordur.

Aynı şekilde evde yalnız olmak da otomatik olarak JOMO anlamına gelmez. Evde kalıp bütün gece dışarıdaki insanların Instagram hikâyelerini izliyorsanız fiziksel olarak bir etkinliği kaçırmış olabilirsiniz, zihniniz ise hâlâ oradadır. JOMO biraz da zihinsel olarak bulunduğunuz yere gelebilmek demek.

Daha Fazla Seçenek Neden Her Zaman Daha İyi Hissettirmiyor?

Modern yaşam bize çok sayıda seçenek sunuyor. Akşam yemeği için onlarca restoran, izlemek için binlerce yapım, seyahat etmek için yüzlerce destinasyon, hafta sonu için sayısız etkinlik var. Seçeneklerin fazla olması ilk bakışta özgürlük gibi görünse de bazı durumlarda karar vermeyi ve verdiğimiz karardan memnun kalmayı zorlaştırabiliyor.

Araştırmalarda “choice overload”, yani seçim fazlalığı olarak ele alınan bu durum, özellikle alternatiflerin çok fazla olduğu veya kişinin ne istediğinden emin olmadığı anlarda daha belirgin hale gelebiliyor; çünkü bir seçeneğe karar verdiğimiz anda diğer ihtimaller tamamen ortadan kaybolmuyor. Telefonumuzun ekranında yaşamaya devam ediyorlar.

Bir restoranda otururken daha iyi bir restoranı, tatildeyken başka bir destinasyonu, arkadaşlarımızla birlikteyken başka bir grubun planını görebiliyoruz. Böylece kendi deneyimimizi yaşarken bile alternatif hayatlara göz atıyoruz. JOMO tam da burada farklı bir yaklaşım sunuyor: Bir seçim yaptıktan sonra bütün alternatifleri değerlendirmeye devam etmek zorunda değiliz.

JOMO Dijital Detoks Demek mi?

Tam olarak değil. Telefonunuzu kapatmak veya sosyal medyaya ara vermek JOMO deneyiminin bir parçası olabilir; ancak kavramın temelinde teknolojiyi hayatımızdan tamamen çıkarmak bulunmuyor. Amaç dijital dünyayı reddetmek değil, ona ne zaman ve ne kadar dahil olacağımıza karar verebilmek.

Örneğin her bildirimin anında dikkatimizi istemesine izin vermemek, sosyal medyayı belirli zamanlarda kontrol etmek veya bir etkinliği kaçırdığımızda bütün gece hikâyeler üzerinden takip etmemek JOMO yaklaşımına daha yakın olabilir. Bu nedenle JOMO’yu katı bir dijital detoks yöntemi olarak değil, teknolojiyle kurduğumuz ilişki üzerinde daha fazla söz sahibi olma biçimi olarak düşünmek mümkün.

Kısacası JOMO yasaklamakla değil, tercih etmekle ilgili. Teknoloji hayatımızda kalabilir; mesele, dikkatimizi ne zaman ona vereceğimiz konusunda biraz daha fazla kontrol sahibi olmak.

JOMO Günlük Hayatta Nasıl Görünür?

JOMO çoğu zaman büyük kararlarla değil, oldukça sıradan anlarla ortaya çıkar. Cumartesi akşamı dışarı çıkmak istemediğiniz için evde kalmak, bir arkadaş grubundaki bütün mesajlara anında cevap vermemek, tatilde “görülmesi gereken” on beş noktayı yetiştirmek yerine sevdiğiniz bir yerde birkaç saat geçirmek ya da yeni çıkan her diziyi izlemek zorunda hissetmemek bunun örnekleri olabilir.

Aynı şekilde herkesin konuştuğu bir trendi bilmemek, bir davete yalnızca “herkes orada olacak” diye gitmemek, telefonunuz yanınızdayken onu sürekli kontrol etmemek veya bir plan yaptıktan sonra diğer insanların ne yaptığını takip etmeyi bırakmak da JOMO yaklaşımıyla ilişkilendirilebilir.

Ancak bunların hiçbiri tek başına JOMO değil. JOMO’yu belirleyen asıl şey neden o tercihi yaptığımız ve seçmediğimiz alternatifler karşısında nasıl hissettiğimiz. Burada önemli olan bir etkinliği fiziksel olarak kaçırmak değil, o etkinliği kaçırdığımız fikrinin bütün dikkatimizi ele geçirmesine izin vermemek.

JOMO Yaşam Kalitesini Nasıl Etkileyebilir?

Bir günün içinde sahip olduğumuz zaman sınırlı. Dikkatimiz de öyle. Bir şeye evet dediğimizde çoğu zaman başka bir ihtimale hayır demiş oluyoruz; fakat dijital dünya bu vazgeçtiğimiz ihtimalleri sürekli görünür tuttuğu için yaptığımız seçimin içinde kalmak giderek zorlaşabiliyor.

Üstelik mesele yalnızca telefonda kaç saat geçirdiğimiz değil. Gün içinde dikkatimizi kaç kez başka bir mesaja, bildirime, videoya veya başka birinin hayatına çevirdiğimiz de önemli. Bu nedenle JOMO’yu yalnızca “daha az şey yapmak” olarak düşünmek eksik kalabilir. JOMO, yaptığımız şeye daha fazla dikkat verebilmekle de ilgili olabilir.

Bir arkadaşımızı dinlerken başka planları düşünmemek, seyahatte sürekli bir sonraki noktaya yetişmeye çalışmamak veya evde geçirilen sakin bir akşamı “boşa geçmiş zaman” olarak görmemek buna örnek olabilir. Seçtiğimiz deneyimi başka ihtimallerle sürekli karşılaştırmadan yaşayabilmek kendi tercihimizle kurduğumuz ilişkiyi de değiştirebilir.

FOMO’dan JOMO’ya Geçmek Mümkün mü?

FOMO’yu tamamen ortadan kaldırmak gerçekçi olmayabilir. Bazen bir daveti gerçekten kaçırdığımıza üzülebilir, arkadaşlarımızın biz olmadan eğlenmesini görmekten rahatsız olabilir veya önemli bir fırsatı kaçırdığımızı düşünebiliriz. JOMO ise bu duyguların hiçbirini yaşamamak anlamına gelmiyor.

Her FOMO hissinin ardından harekete geçmek zorunda olmadığımızı fark etmek önemli. Başlangıç noktası oldukça basit bir soru olabilir: “Bunu gerçekten yapmak istiyor muyum, yoksa kaçırmaktan mı korkuyorum?” Bir daveti kabul ederken, yeni bir plan yaparken, telefonumuzu tekrar elimize alırken veya takvimimize bir etkinlik daha eklerken bu soru iki farklı motivasyonu birbirinden ayırmaya yardımcı olabilir.

Takvimde biraz boşluk bırakmak, her boş akşamı veya hafta sonunu doldurmak zorunda olmadığımızı kabul etmek, bildirimlerin hepsini açık tutmamak ve bir plan seçtikten sonra alternatif planları araştırmaya devam etmemek de bu yaklaşımın bir parçası olabilir. Belki de en önemlisi bir şeyleri bilmemeye ve kaçırmaya biraz daha fazla izin vermek.

JOMO’yu da Yeni Bir Göreve Dönüştürmemek

Burada küçük bir paradoks var. İyi yaşam kültürü bazen rahatlamayı bile yapılacaklar listesine dönüştürebiliyor. Daha iyi uyumak, daha çok yürümek, ekran süresini azaltmak, meditasyon yapmak ve sürekli kendimizi geliştirmek gerektiği düşüncesi, iyi yaşam arayışını yeni bir performans alanına çevirebiliyor.

Eğer yapılacaklar listesine bir de “JOMO konusunda daha iyi olmalıyım” maddesini eklersek, kaçırmanın keyfi kısa sürede başka bir zorunluluğa dönüşebilir. Oysa JOMO’nun fikri bunun tam tersine daha yakın. Her şeyi optimize etmek zorunda olmadığımız gibi her trendi uygulamak veya JOMO’yu kusursuz biçimde yaşamak zorunda da değiliz.

Üstelik JOMO üzerine yapılan bilimsel araştırmalar henüz FOMO kadar geniş değil. Bu nedenle kavramı herkes için otomatik olarak daha fazla mutluluk sağlayan bir formül gibi görmek doğru olmaz. Belki de JOMO’nun değeri bir mutluluk reçetesi sunmasından değil, basit bir ihtimali hatırlatmasından geliyor: Bir şeyleri kaçırabiliriz ve hayat yine de devam edebilir.

Kaçırmak Gerçekten Kötü Bir Şey mi?

Modern yaşam sürekli daha fazlasını vaat ediyor: daha fazla bağlantı, daha fazla deneyim, daha fazla seçenek, daha fazla içerik ve daha fazla plan. FOMO bize bütün bunların gerisinde kalmamamız gerektiğini söylüyor. JOMO ise farklı bir soru soruyor: Hepsine gerçekten ihtiyacımız var mı?

Daha fazla şeyden haberdar olmak bunların hepsini deneyimleyebileceğimiz anlamına gelmiyor. Belki de nitelikli yaşamın bir parçası yalnızca neyi seçtiğimizle değil, neyi gönül rahatlığıyla seçmediğimizle de ilgili; çünkü her şeyi görmek, bilmek, denemek veya her yerde bulunmak mümkün değil.

JOMO bu gerçeği değiştirmeye çalışmıyor. Belki de kaçırmanın keyfi tam burada başlıyor: Her yerde olmak zorunda olmadığımızı fark ettiğimiz yerde.