FLOURISHING
Bir Nitelikli Yaşam Ölçütü

101cats/Getty Images

Yaşam kalitemizi artırmak için pek çok şey yapıyoruz.

Daha kaliteli bir yaşam için neredeyse kesintisiz bir arayış içindeyiz.

Mutluluk arıyoruz; ama daha çok anlaam arıyoruz.

Bazen kaybolduğumuzu hissediyoruz.

Emin olamıyoruz; doğru yerde miyiz, doğru yolda mıyız?

Sağlıklı ve çiçek açmış bir bitkinin “geliştiğini”, büyüyen ve rekor kâr elde eden bir işletmenin de “gelişmekte olduğunu” söyleyebiliriz.

Peki bir insanın “gelişip serpilmesi” ne anlama gelir?

Bazıları finansal başarıyı “gelişmek” olarak görebilir. Başkaları kişisel gelişim ve büyümeyi hayal edebilir. Bir kişinin mutlu ve huzurlu olduğunda ya da yeni şeyler öğrenip becerilerini yeni zorluklara uyguladığında geliştiği düşünülebilir.

Aslında, bütün bu tanımlar doğrudur.

Ya da en azından kısmen doğrudur.

Flourishing Nedir?

Flourishing, pozitif psikoloji alanında incelenen konulardan biridir.

Kavramın Türkçede doğrudan bir karşılığı olmamakla birlikte “gelişip serpilme” en yakın ifade olarak kullanılabilir.

“Optimum pozitif işlevsellik” de flourishing kavramını karşılayan bir ifadedir.

Gelişip serpilme (flourishing) yalnızca diğer birçok olumlu kavramla ilişkili olmakla kalmaz, aynı zamanda dünyanın dört bir yanındaki insanların yaşam kalitesini artırmanın anahtarını da içinde barındırır. Gelişip serpilme bulmacasının parçalarını keşfetmek ve araştırma bulgularını gerçek hayata etkili bir şekilde uygulamayı öğrenmek; yaşama, sevme ve birbirimizle ilişki kurma biçimimiz açısından son derece önemli sonuçlar doğurur.

PERMA Modeli

Flourishing, basit mutluluk veya iyi oluş halinin sınırlarının ötesine geçer; çok çeşitli olumlu psikolojik yapıları kapsar. İyi ve mutlu hissetmenin ne anlama geldiğine dair daha bütüncül bir bakış açısı sunar. Kavramın “kurucu babası” olarak kabul edilen Dr. Martin Seligman’a göre flourishing, PERMA modelinin beş unsurunu oluşturmaya ve sürdürmeye özen göstermenin bir sonucudur.

Seligman’ın gelişip serpilme duygusuna neyin katkıda bulunduğunu açıklamak için geliştirdiği PERMA modelindeki beş faktör şunlardır:

• Pozitif duygular 
• Bağlılık 
• İlişkiler 
• Anlam 
• Başarılar

Gelişip serpilmeyi PERMA modelinin her bir unsuruna özen gösterdiğimizde oluşturduğumuz durum olarak anlayabiliriz: Olumlu duygularımızı artırmak, dünyayla ve işimizle (ya da hobilerimizle) etkileşim içinde olmak, derin ve anlamlı ilişkiler geliştirmek, yaşamımızda anlam ve amaç bulmak ve güçlü yönlerimiz ile yeteneklerimizi geliştirip uygulayarak hedeflerimize ulaşmak.

Flourishing; yaşamımızda doyum bulmak, anlamlı ve değerli görevleri başarmak ve başkalarıyla daha derin bir düzeyde bağ kurmak demektir—özünde “iyi bir yaşam” sürmektir.

(Seligman, 2011).

Profesör Dr. Lynn Soots ise gelişip serpilmeyi şu şekilde tanımlar:

“Flourishing; hedeflere ulaşma, yaşam tutkularıyla bağlantılı olma ve yaşamın iniş çıkışları boyunca başarıların tadını çıkarma yoluyla içsel neşe ve mutluluk getiren, özgün bir yaşamın peşinden gitmenin ve ona katılım göstermenin ürünüdür.”

Prof. Dr. Soots, gelişip serpilmenin bir özellik ya da karakteristik olmadığını dikkatle vurgular; bu, “ya sahipsindir ya da değilsindir” denebilecek bir şey değildir. Gelişip serpilmenin kim olduğunuzun durağan ve değişmez bir parçası olmadığını, eylem gerektiren bir süreç olduğunu belirtir. Herkes gelişip serpilebilir; ancak buna ulaşmak muhtemelen biraz çaba gerektirecektir.

Gelişip serpilmenin, mutluluk ve iyi oluşla (wellbeing) ayrı fakat onlarla son derece yakından ilişkili bir kavram olduğu fikri pozitif psikolojinin ilk yıllarında Dr. Seligman tarafından resmî olarak ortaya kondu. Seligman başlangıçta mutluluğun üç unsurdan oluştuğuna inanıyordu: olumlu duygular, katılım (engagement) ve anlam; ancak mutluluk üzerine yapılan araştırmaları daha yakından inceledikten sonra, tanımlamaya çalıştığı “iyi yaşam”ın genel çerçevesinde bazı önemli unsurların eksik olduğunu fark etti.

Araştırmaları sonucunda eksik olan iki bileşeni belirledi: Başarılar (ya da başarma ihtiyacı) ve ilişkiler.

Seligman bulmacanın bu son iki parçasını da belirledikten sonra, PERMA modelini ortaya koydu ve bu beş bileşenin her birinin şu özelliklere sahip olduğunu öne sürdü:

• İnsan iyilik halinin temelleri olmaları.
• Gelişmenin/iyi bir yaşam sürmenin ayrılmaz parçaları olmaları.
• Daha büyük bir amaca hizmet etmekten ziyade, kendi başlarına değerli oldukları için aranmaları.

İyi oluş, mutluluk ve yaşam doyumuna ek olarak erdem ve sağlık gibi yapıların da gelişip serpilmenin bileşenleri olarak değerlendirilmesi gerektiği öne sürülmüştür. Ayrıca, finansal istikrar ile manevi sağlık da bu kapsamda rol oynayabilir (VanderWeele, 2017).

Gelişip Serpilmenin Etkileri

Gelişip serpilmenin aşağıdaki etkileri olduğu bulunmuştur:

• Daha az iş günü kaçırma 
• Daha az yarım gün çalışma ve iş kısıtlaması 
• Daha düşük çaresizlik duygusu 
• Daha net yaşam hedefleri 
• Daha yüksek dayanıklılık 
• Daha yüksek yakınlık düzeyi 
• Daha düşük kardiyovasküler hastalık riski 
• Yaşla birlikte daha az sayıda kronik fiziksel hastalık 
• Günlük yaşam aktivitelerinde sağlık kaynaklı daha az kısıtlama 
• Sağlık hizmetlerine daha az ihtiyaç duyma (Keyes, 2007)

Bir İnsan Nasıl Gelişip Serpilebilir?

Araştırmalar gelişip serpilmeye katkıda bulunan çeşitli faktörler keşfetmiştir. Bu faktörlerin birkaçı değiştiremeyeceğimiz, doğuştan gelen özelliklerdir; ancak moralinizi bozmayın, çünkü bunların çoğu en azından bir ölçüde kontrolümüz altındadır!

Hollanda’daki yetişkinler üzerinde yapılan uzun vadeli bir araştırma, aşağıdaki faktörlerin flourishing ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur: (Schotanus-Dijkstra, Pieterse, Drossaert, Westerhof, de Graaf, ten Have, Walburg ve Bolmeijer, 2016)

• Yüksek düzeyde özdisiplin / sorumluluk (conscientiousness)
• Yüksek düzeyde dışadönüklük (extraversion)
• Düşük düzeyde nevrotiklik (neuroticism)
• Sosyal destek
• Olumlu yaşam olayları
• Hedonik iyi oluş

Bu bulgular; sorumluluk sahibi, arkadaş canlısı, dışa dönük, ayrıca kendine güvenen bir kişinin gelişip serpilme olasılığının yüksek olduğunu göstermektedir.

Bu kişilik özellikleri zaman içinde genellikle istikrarlı olsa da tamamen sabit değildir; kişilikte önemli değişimlerin yaşandığı bazı durumlar vardır ve bunlar genellikle büyük etkisi olan, hayatı değiştiren bir olay tarafından tetiklenir. Bazen “dibe vurmak” ya da hedeflerimizle aramızda ciddi engellerle karşılaşmak, değerlerimizde, inançlarımızda ve hatta kişiliğimizde bir değişime yol açabilir.

Flourishing Önerileri

Gelişip serpilme olasılığınızı artırmak için aşağıdaki önerilere kulak verin:

• Sosyal destek sisteminizi genişletmek ve güçlendirmek için çalışın. Yeni arkadaşlar edinin ve arkadaşlarınız, aileniz ve partnerinizle olan mevcut ilişkilerinizi derinleştirin.
• Hayattaki iyi şeyleri deneyimlemeye kendinizi adayın. Yaşamınızda eğlenceli, heyecan verici, anlamlı ve tatmin edici etkinlikler planlayın. Sizin için önemli olan yaşam dönüm noktalarına ulaşmak için hedefler belirleyin ve bu dönüm noktalarına ulaştığınızda deneyimin tadını çıkarın.
• Daha fazla eğlenmeye odaklanın! Ara sıra hayatın sunduğu zevklerin tadını çıkarmak için fırsatlar planlayın. Bir tatil organize edin, güzel bir akşam yemeğine çıkın ya da uzun zamandır denemek istediğiniz eğlenceli bir etkinlik için rezervasyon yapın. Daha çok gülümsemek, daha çok gülmek ve kendinizden daha fazla keyif almak için ne gerekiyorsa yapın (Başkalarını da yanınıza alarak bunu ilişkilerinizi geliştirmekle birleştirirseniz ekstra puan!).
• Hayattaki amaç ve anlam duygunuzu güçlendirin. En çok neye değer verdiğinize karar verin ve çalışırken, öğrenirken, severken ve yaşarken bu değerleri odağınızda tutmaya kararlı olun. İşinizde (mümkünse) ve boş zamanlarınızda size tatmin duygusu veren şeyler yapın. Değerlerinizle uyumlu, size özgü bir yaşam sürdüğünüzden emin olun.

Bu adımların hiçbiri kolay değil; ancak ortaya çıkan sonuç buna değer. Derin ve tatmin edici ilişkilerden keyif aldığımızda, günlerimizi olumlu deneyimlerle doldurduğumuzda, eğlendiğimizde ve yaptığımız faaliyetlerde tatmin bulduğumuzda gelişip serpilmek kolaylaşır.

Nitelikli yaşam bir hedef; ama kesinlikle bir ütopya değil.

Gelişip serpilmek büyük oranda kendi elimizde.

Kendimizin en iyi versiyonu olalım; çünkü sadece iyi olmak değil, “gerçekten iyi hissetmek” istiyoruz!

Referans:

https://positivepsychology.com/